تفاوت دنده ی BSP و NPT

 چرا شناخت نوع دنده مهم است؟

اتصالات دنده‌ای استیل یکی از پرکاربردترین روش‌های اتصال لوله‌ها و تجهیزات در صنایع مختلف هستند. نصب سریع، عدم نیاز به جوشکاری و امکان باز و بسته کردن آسان باعث شده این نوع اتصالات در خطوط لوله کوچک تا متوسط محبوبیت زیادی داشته باشند.

اما نکته‌ی مهمی که در استفاده از اتصالات دنده‌ای باید به آن توجه کرد، نوع رزوه یا دنده‌ی اتصال است. دو استاندارد اصلی در دنیا وجود دارد:

• BSP (British Standard Pipe)

• NPT (National Pipe Thread)

شناخت تفاوت این دو دنده برای انتخاب صحیح اتصالات، جلوگیری از نشتی و افزایش ایمنی سیستم ضروری است.

BSP چیست؟

BSP مخفف British Standard Pipe است و یکی از قدیمی‌ترین استانداردهای رزوه‌گذاری لوله در جهان به شمار می‌رود. این استاندارد در بریتانیا تدوین شد و امروزه در اروپا، آسیا و بسیاری از صنایع عمومی رایج است.

انواع BSP

1. BSPP (Parallel Pipe Thread):

   • رزوه‌های موازی

   • برای آب‌بندی نیاز به اورینگ یا گسکت دارد

   • بیشتر در صنایع آب و تأسیسات استفاده می‌شود

2. BSPT (Tapered Pipe Thread):

   • رزوه‌های مخروطی

   • با فشار رزوه‌ها روی هم آب‌بندی بهتری ایجاد می‌کند

   • در کاربردهای صنعتی و فشار بالاتر استفاده می‌شود

ویژگی‌های BSP

• زاویه دنده: ۵۵ درجه

• شکل دنده‌ها: گردتر و نرم‌تر نسبت به NPT

• کاربرد بیشتر در اروپا، خاورمیانه و آسیا

NPT چیست؟

NPT مخفف National Pipe Thread است و استانداردی است که در ایالات متحده آمریکا توسعه یافت. این نوع دنده در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی و پروژه‌های صنعتی سنگین بسیار پرکاربرد است.

ویژگی‌های NPT

• رزوه مخروطی (Tapered)

• زاویه دنده: ۶۰ درجه

• قابلیت آب‌بندی بهتر بدون نیاز به گسکت در بسیاری از شرایط (البته معمولاً از نوار تفلون یا خمیر لوله‌کشی استفاده می‌شود)

• کاربرد اصلی در آمریکا، کانادا و پروژه‌های بین‌المللی نفت و گاز

تفاوت‌های اصلی BSP و NPT

✅ نکته مهم: دنده‌های BSP و NPT به دلیل تفاوت زاویه و شکل رزوه‌ها، کاملاً با یکدیگر سازگار نیستند و استفاده‌ی ترکیبی می‌تواند باعث نشتی یا آسیب به اتصالات شود.

نقش دنده‌ها در اتصالات دنده‌ای استیل

اتصالات دنده‌ای استیل شامل انواع زانو، سه‌راهی، بوشن، مغزی، مهره ماسوره، کپ و غیره هستند. این اتصالات در سایزهای مختلف تولید می‌شوند و برای نصب آن‌ها باید نوع دنده‌ی مورد نظر (BSP یا NPT) مطابق با استاندارد پروژه انتخاب شود.

چرا انتخاب درست دنده اهمیت دارد؟

• جلوگیری از نشتی سیال

• افزایش طول عمر اتصال و لوله

• سازگاری با استانداردهای پروژه

• کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری

به عنوان مثال، در پروژه‌های نفت و گاز بین‌المللی معمولاً از NPT استفاده می‌شود، در حالی که در سیستم‌های آبرسانی شهری یا صنایع عمومی در ایران و اروپا بیشتر BSP رایج است.

مزایا و معایب BSP و NPT

BSP

مزایا:

• استفاده گسترده در سیستم‌های عمومی آب و گاز

• موجود بودن اتصالات در بازار ایران و اروپا

• مناسب برای فشارهای متوسط

معایب:

• نیاز به اورینگ یا گسکت برای آب‌بندی کامل

• سازگار نبودن با سیستم‌های آمریکایی

NPT

مزایا:

• آب‌بندی بهتر به دلیل مخروطی بودن رزوه

• مناسب برای فشار و دمای بالا

• استاندارد اصلی در صنایع نفت و گاز

معایب:

• بیشتر در آمریکا و پروژه‌های خاص کاربرد دارد

• پیدا کردن اتصالات آن در بعضی بازارها دشوارتر است

راهنمای انتخاب بین BSP و NPT

برای انتخاب صحیح نوع دنده باید به نکات زیر توجه کنید:

• محل پروژه: در ایران و اروپا معمولاً BSP، در پروژه‌های آمریکایی NPT

• نوع صنعت: در صنایع سنگین مثل نفت و گاز NPT کاربرد بیشتری دارد

• فشار و دما: برای شرایط کاری سخت‌تر معمولاً NPT انتخاب بهتری است

• هماهنگی با تجهیزات موجود: همیشه نوع دنده باید با تجهیزات قبلی سازگار باشد

جمع‌بندی

شناخت تفاوت‌های دنده‌ی BSP و NPT در انتخاب اتصالات دنده‌ای استیل اهمیت زیادی دارد. زاویه‌ی دنده (۵۵° در BSP و ۶۰° در NPT)، نوع آب‌بندی و کاربردهای جغرافیایی باعث شده این دو استاندارد کاملاً متمایز باشند.

به طور خلاصه:

• اگر پروژه شما در ایران، اروپا یا آسیا است → احتمالاً BSP نیاز دارید.

• اگر پروژه بین‌المللی و مطابق استاندارد آمریکا است → بهتر است از NPT استفاده کنید.

👉 انتخاب درست نوع دنده علاوه بر جلوگیری از نشتی و خرابی سیستم، موجب افزایش عمر مفید اتصالات و کاهش هزینه‌های نگهداری می‌شود.