کلین روم چیست
در بسیاری از صنایع پیشرفته، حتی یک ذره گردوغبار یا آلودگی میتواند روند تولید را مختل کرده یا کیفیت محصول را تحت تأثیر قرار دهد. برای مقابله با این چالش، کلین روم (Clean Room) یا اتاق تمیز صنعتی طراحی شده است؛ محیطی کنترلشده که میزان ذرات معلق، دما، رطوبت، فشار و سایر عوامل محیطی در آن با دقت بالا تحت کنترل قرار میگیرد.
در این مقاله، با ساختار کلین روم، اجزای اصلی، استانداردهای طراحی، کاربردها و نکات مهم در ساخت کلین روم آشنا میشوید.
کلین روم چیست؟
کلین روم به محیطی اطلاق میشود که در آن سطح آلودگی ذرات معلق در هوا (اعم از گردوغبار، باکتری، بخار شیمیایی و غیره) به طور دقیق تحت کنترل است. این اتاقها برای جلوگیری از ورود آلودگی از فیلترهای قدرتمند (HEPA/ULPA) استفاده میکنند و معمولاً دارای فشار مثبت، سیستم تهویه خاص و کف و دیوارهای بدون درز هستند.
ویژگیهای کلیدی کلین روم حرفهای
- فیلترهای HEPA یا ULPA: برای حذف ذرات تا قطر 0.3 میکرون یا کمتر
- دیوارها و سقفهای آنتیباکتریال: از جنس PVC یا پانلهای ساندویچی مخصوص
- سیستم تهویه با فشار مثبت: برای ممانعت از ورود آلودگی
- کنترل دما و رطوبت: برای پایداری شرایط فرآیند
- لباس و تجهیزات خاص ورود: مانند گان، ماسک، کفش ایزوله
- درگاههای عبور کالا (Pass Box): برای ورود بدون تماس تجهیزات
- سیستم کنترل هوشمند محیط
استانداردهای کلین روم
کلین رومها طبق استانداردهای مختلف بینالمللی طراحی میشوند. از جمله:
| استاندارد | توضیحات |
| ISO 14644-1 | طبقهبندی بر اساس تعداد ذرات معلق در هر مترمکعب هوا (ISO 1 تا ISO 9) |
| GMP EU | مورد استفاده در صنایع دارویی و بیولوژیکی |
| FED STD 209E | استاندارد قدیمی آمریکایی که هنوز هم در برخی صنایع کاربرد دارد |
کاربردهای کلین روم
- کلین روم دارویی: تولید دارو، تزریقات استریل، مکملهای بیولوژیکی
- کلین روم صنایع غذایی: بستهبندی بهداشتی، شیرینی، شکلات، نوشیدنی
- کلین روم پزشکی: تولید تجهیزات پزشکی، ایمپلنت، سرنگ، سرسوزن
- کلین روم الکترونیک: ساخت نیمههادیها، چیپها، بردهای الکترونیکی
- کلین روم آزمایشگاهی: تحقیقات میکروبیولوژی، شیمیایی، نانوفناوری
- کلین روم بیمارستانی: اتاق جراحی، ICU، NICU، اتاقهای ایزوله
انواع کلین روم از نظر طراحی
نوع کلین روم | توضیحات |
کلین روم ماژولار | قابل نصب و جابهجایی، با پانلهای پیشساخته |
کلین روم دائمی | نصب دائم با زیرساخت پایدار ساختمانی |
کلین روم Softwall | دارای دیوارهای انعطافپذیر PVC، برای فضاهای آزمایشی |
کلین روم با فشار مثبت | جلوگیری از ورود آلودگی از بیرون |
کلین روم با فشار منفی | جلوگیری از خروج آلودگی (مثلاً در آزمایشگاه ویروسشناسی) |
نکات مهم در ساخت کلین روم صنعتی
- استفاده از پنلهای ضد میکروب و ضد زنگ
- طراحی مسیر ورود و خروج پرسنل و کالا
- در نظر گرفتن زونبندی محیطی (Zone A تا Zone D)
- نصب پیشفیلتر، فیلتر نهایی و فنفیلتر یونیت (FFU)
- پیشبینی سیستم کنترل اتومات دما، رطوبت، فشار و ذرات
- رعایت نکات ایمنی و تهویه اضطراری
جمعبندی
کلین روم نهتنها محیطی کاملاً ایمن و کنترلشده برای تولید یا آزمایش محصولات حساس فراهم میکند، بلکه با کاهش خطر آلودگی، کیفیت نهایی را تضمین میکند. انتخاب نوع مناسب کلین روم دارویی یا غذایی، طراحی اصولی مطابق با استانداردهای ISO یا GMP و بهرهگیری از تجهیزات بهروز، رمز موفقیت در پیادهسازی یک اتاق تمیز حرفهای و کارآمد است.
.